Własna herbata z wierzbówki kiprzycy

Śledzicie mnie na Instagramie? Nie? Nawet czasami nikt nie zajrzy? To teraz jest okazja! Ale jeśli jednak ktoś mnie tam obserwuje, to zwrócił pewnie uwagę na zdjęcia całego pola pięknych, fioletowo-purpurowych kwiatów wierzbówki kiprzycy, no i mnie wśród nich oczywiście.

Ściąga z anatomii - układ nerwowy



Układ nerwowy pod względem ANATOMICZNYM dzieli się na:
  • OŚRODKOWY (CENTRALNY) CUN lub OUN
  • OBWODOWY
  • AUTONOMICZNY

Ośrodkowy i obwodowy tworzą układ SOMATYCZNY

W odróżnieniu od autonomicznego (niezależnego od naszej woli) zawiaduje on czynnościami zamierzonymi.

FUNKCJA:

  • kontrola i koordynacja pracy poszczególnych części ciała
  • odbieranie bodźców z otoczenia i wnętrza organizmu oraz reagowanie na nie
  • Również ŚWIADOMOŚĆ, OSOBOWOŚĆ, EMOCJE, UCZUCIA, NASTROJE, MYŚLI, PAMIĘĆ – to stany nieodłącznie związane z układem nerwowym.

 BUDOWA:

układ nerwowy zbudowany jest z NEURONÓW czyli komórek nerwowych oraz tkanki towarzyszącej – NEUROGLEJU


KOMÓRKA NERWOWA - NEURON - jednostka strukturalna oraz czynnościowa układu nerwowego, posiada:
  • ciało komórki oraz
  • wypustki:
    • dendryty - krótkie i silnie rozgałęzione, przewodzą impulsy w kierunku ciała neuronu
    • aksony - zazwyczaj długa, pojedyncza, w mniejszym stopniu rozgałęziona wypustka, przewodzi impulsy od ciała neuronu do innych komórek
pod względem ilości wypustek wyróżnia się neurony:
  • jednobiegunowe – posiadają jedną wypustkę – akson (neuryt)
  • dwubiegunowe – dwie wypustki (dendryty)
  • wielobiegunowe – więcej dendrytów

Pod względem kierunku przekazywania sygnału neurony dzieli się na:
  • czuciowe (dośrodkowe), biegnące od receptora do ośrodka;
  • ruchowe (odśrodkowe), biegnące od ośrodka do efektora;
  • kojarzeniowe (pośredniczące), występujące między innymi pomiędzy neuronami czuciowymi i ruchowymi.

Neurony łączą się ze sobą, a także z innymi komórkami (komórki wydzielnicze, mięśniowe, receptory) za pomocą synapsy.

SYNAPSA składa się z:
  • zakończenia presynaptycznego
  • szczeliny synaptycznej
  • zakończenia postsynaptycznego
Wyróżnia się:
  • synapsy elektryczne bardzo szybko przewodzące oraz
  • synapsy chemiczne o mniejszej prędkości przewodzenia impulsów. Przewodzą one za pośrednictwem neuroprzekaźników:
    • adrenalina
    • noradrenalina
    • acetylocholina
    • serotonina
    • histamina
    • dopamina


OŚRODKOWY UKŁAD NERWOWY

Ośrodek nerwowy jest to skupisko neuronów, które odpowiadają pewnym funkcjom.
W skład OUN wchodzi:
  • mózgowie (w jamie czaszki)
  • rdzeń kręgowy (w kanale kręgowym)
W zależności od budowy mówimy o różnych strukturach jeśli chodzi o mózgowie.
Z punktu widzenia fizjologii, czyli tego, jakie ośrodki znajdują się w mózgu  - mózgowie składa się z:
  • mózgu (dwie półkule mózgowe)
  • pnia mózgu (podstawa czaszki)
  • móżdżku

Stadia rozwoju OUN:
  1. płytka nerwowa
  2. bruzda nerwowa
  3. cewa nerwowa, która zawiera kanał centralny – przekształca się w rdzeń nerwowy
  4. pierwotne pęcherzyki mózgowe, które przekształcają się w:
    • przodomózgowie
    • śródmózgowie
    • rdzeniomózgowie
  5. wtórne pęcherzyki mózgowe:
    • kresomózgowie
    • międzymózgowie
    • śródmózgowie
    • tyłomózgowie wtórne
    • rdzeniomózgowie
Po zakończeniu rozwoju:

Mózgowie składa się z:
  • mózgu, czyli kresomózgowia i międzymózgowia
  • śródmózgowia
  • mostu móżdżku
  • rdzenia przedłużonego

Pień mózgu składa się z:
  • śródmózgowia
  • mostu
  • rdzenia przedłużonego

Rdzeń przedłużony następnie przechodzi w rdzeń kręgowy

OPONY MÓZGOWE

Skupisko tkanki nerwowej, otoczone jest trzema oponami
  • oponą twardą
  • oponą pajęczą (pajęczynówką)
  • oponą miękką (naczyniówka)

opona twarda
  • wyścieła jamę czaszki przylegając i częściowo zrastając się z kośćmi
  • tworzy sierp mózgu rozdzielający jego półkule
  • tworzy namiot móżdżku, rozdzielający mózg od móżdżku
  • pomiędzy oponą twardą a pajęczą znajduje się przestrzeń podtwardówkowa

opona pajęcza
  • jest gładka
  • przylega do opony twardej
  • między oponą pajęczą a oponą miękką znajduje się przestrzeń (jama) podpajęczynówkowa,
  • wypełniona jest płynem mózgowo – rdzeniowym
  • podzielona jest beleczkami i blaszkami na zbiorniki
  • zawiera naczynia zaopatrujące UON w krew

opona miękka
  • zrasta się z powierzchnią kory mózgowej

Mózgowie zbudowane jest z:
  • istoty szarej, zawierającej
    • ciała neuronów jako kora mózgu i móżdżku
    • jako jądra podkorowe
    • i istota szara rdzenia kręgowego
  • istoty białej, zawierającej:
    • wypustki komórek nerwowych wraz z ich osłonkami
    • wewnątrz półkul mózgowych w istocie białej znajdują się jądra podkorowe, odpowiadające za:
    • koordynacją ruchów
    • stan świadomości
    • emocje

  • wewnątrz mózgowia występują komory mózgowia wypełnione płynem mózgowo – rdzeniowym. Wyróżnia się:
    • komorę boczną - parzystą – połączoną otworami międzykomorowymi z komorą trzecią
    • ta z kolei wodociągiem mózgu, czyli wodociągiem syriusza łączy się z komorą czwartą, położoną w tylnej części mózgowia, łączącą się z przestrzeniami otaczającymi rdzeń kręgowy


Kora mózgowa
  • tworzy ją około 10 mld komórek nerwowych
  • ułożonych w sześciu warstwach o różnej grubości.
  • Przeciętna grubość kory wynosi ok. 3 mm.
  • Jest bardzo silnie pofałdowana, dzięki czemu przy niewielkiej objętości zajmuje znaczną powierzchnię. Powierzchnia czynna jest więc dzięki temu zwiększona
  • jej powierzchnia całkowita (po rozprasowaniu) wynosi ok. 2,2 m2.

PŁYN MÓZGOWO – RDZENIOWY

  • Płyn mózgowo-rdzeniowy jest jasną i przezroczystą cieczą.
  • Ilość płynu zbliżona do zwykłej szklanki (200 ml) otacza mózg i rdzeń kręgowy wypełniając przestrzeń podpajęczynówkową, komory mózgowia oraz kanał środkowy rdzenia kręgowego.
  • Podlega ciągłemu krążeniu.
  • Wytwarzany jest w komorach mózgu, skąd przechodzi do przestrzeni podpajęczynówkowej i dalej przedostaje się do naczyń żylnych odprowadzających krew z mózgowia, krąży też w rdzeniu kręgowym
funkcje:
  • Dla mózgowia stanowi warstwę ochronną, swoisty amortyzator chroniący przed urazami.
  • redukuje względną masę rdzenia kręgowego i mózgu około trzydziestokrotnie.
  • Pomaga w szybkim wyrównywaniu ciśnień wewnątrz zamkniętej przestrzeni jaką stanowi czaszka. Przy wzroście ciśnienia wewnątrz czaszki odpływ płynu-mózgowo rdzeniowego częściowo kompensuje ten niekorzystny stan.
skład:
  • Najbardziej zbliżony jest do osocza krwi, jednak w przeciwieństwie do niego praktycznie nie zawiera białka, cholesterolu, mniej jest w nim potasu, wapnia, glukozy, mocznika i kwasu moczowego, ale więcej kreatyniny.
  • Oprócz tego jest praktycznie bezkomórkowy, normalnie zawiera mniej niż 5-6 komórek w μl (mm3). W różnych stanach chorobowych skład płynu mózgowego zmienia się. Ten fakt wykorzystuje się w diagnostyce różnych chorób, np. wodogłowie – płyn nie może się przedostać (przeszkoda)

BUDOWA MÓZGU

Zbudowany z 2 półkul połączonych ciałem modzelowatym – spoiwo wielkie
Posiada 3 powierzchnie:
  • górnoboczną
  • przyśrodkową
  • dolną
Posiada 3 bieguny:
  • czołowy
  • skroniowy
  • potyliczny
Posiada 5 płatów:
  • czołowy
  • ciemieniowy
  • skroniowy
  • potyliczny
  • wysypowy
  • Powierzchnia półkuli pokryta jest korą wytwarzającą zakręty i bruzdy. Na powierzchni górnobocznej znajduje się bruzda środkowa. Oddziela ona płat czołowy od ciemieniowego tworząc zakręt: zaśrodkowy (pole czuciowe) – odbiór bodźców
  • przedśrodkowy (pole ruchowe) – przetworzenie, analiza i reakcja

W korze mózgu w obu półkulach zlokalizowane są ośrodki czynnościowe. Odpowiadają one za poszczególne rodzaje aktywności. Ośrodki czynnościowe (nerwowe) – jest to skupisko neuronów
  • Pole ruchowe znajduje się w zakręcie przedśrodkowym
  • Pole wzrokowe znajduje się w płacie potylicznym
  • Pole słuchowe i węchowe znajduje się w płacie skroniowym
  • Pola wyższych czynności psychicznych – w biegunach czołowych
  • W półkuli dominującej (najczęściej lewej) znajdują się ośrodki mowy
  • Ośrodek ruchowy mowy znajduje się w płacie czołowym
  • Ośrodek czuciowy mowy znajduje się w płacie skroniowym
  • Płat wysypowy wraz z zakrętem obręczy hipokampem i ciałem migdałowatym odpowiada za procesy zapamiętywania i emocje
  • Niemota (afazja ruchowa) – niemożność artykułowania mowy rozumiejąc ją
  • Niemota (afazja czuciowa) – nierozumienie mowy artykułując ją
  • Ośrodki tworu siatkowatego odpowiadają za świadomość i zasypianie
  • Ośrodek oddechowy w rdzeniu przedłużonym zwanym oscylatorem odpowiada za utrzymanie cyklu wdech – wydech bez udziału świadomości
  • Ośrodek krążeniowy odpowiada za utrzymanie ciśnienia tętniczego krwi i czynność serca
  • Ośrodek wymiotny, kaszlowy mikcyjny – kontrola oddawania moczu

Podwzgórze posiada ośrodki, mające wpływ na  funkcje związane z utrzymaniem stałości środowiska wewnętrznego (HOMEOSTAZY) i przetrwaniem gatunku, reguluje następujące czynności:
  • gospodarkę wodną i mineralną – posiada tzw. osmoreceptory, wrażliwe na ciśnienie osmotyczne krwi i zawartość wody, a efektem ich pobudzenia jest uczucie pragnienia
  • ciepłotę ciała (jesteśmy stałocieplni)  – znajdują się ośrodki utraty i produkcji ciepła
  • głód i sytość – spadek glukozy, omdlenia lub senność
  • funkcje rozrodcze – pod wpływem testosteronu wykształca się męski, a pod wpływem estrogenu żeński ośrodek rozrodczy
  • czynności przysadki mózgowej (hormon – gruczoł dokrewny)
  • reakcje emocjonalne – agresja, ucieczka, gniew i niezadowolenie
  • układ współczulny i przywspółczulny (autonomiczny)
Wzgórze – jest głównym ośrodkiem przekaźnikowym i integrującym w mózgu,  położonym głęboko w jego części centralnej
  • Odbiera bodźce czuciowe wszystkich rodzajów oprócz zapachu
  • Jest strukturą kontrolującą czuwanie
  • uczestniczy w procesach związanych z pamięcią i emocjami
  • odbiera informacje słuchowe i wzrokowe
Układ piramidowy warunkuje wykonywanie ruchów dowolnych - okolica ta znajduje się w zakręcie przedśrodkowym płata czołowego

Móżdżek leży ku tyłowi od śródmózgowia mostu rdzenia przedłużonego. Ma kształt elipsy, składa się z:
  • części środkowej zwanej robakiem
  • dwóch półkul prawej i lewej
Jest regulatorem zborności ruchów (zamierzonych), warunkuje zachowanie równowagi ciała. Objawy uszkodzenia móżdżku:
  • niemożność utrzymani stojącej postawy ciała (astazja)
  • obniżenia napięcia mięśniowego (atonia)
  • osłabienie siły skurczów mięśni (astenia)
  • niezborność (ruchy niezamierzone)

Mózg noworodka waży około 350 g i stanowi około jednej dziewiątej masy całego ciała.
U osoby dorosłej jego waga waha się  od 1 do 2,5 kg według wartości uśrednionych jest to  przeważnie 1375 gramów.
Mózgi kobiet ważą średnio o 150 gramów mniej
Mózg u osoby dorosłej wynosi ok. 2% masy ciała.

 OBWODOWY UKŁAD NERWOWY

Zwój nerwowy – skupisko neuronów poza ośrodkowym układem nerwowym, np.:
  • splot słoneczny
  • gwiaździsty
  • barkowy
Składa się z:
12 par nerwów czaszkowych i 31 par nerwów rdzeniowych
Nerw zbudowany jest z:
  • grupy włókien nerwowych – aksonów lub długich wypustek neuronów
  • oraz komórek nerwowych
  • i innych komórek łączących, które je chronią
włókna nerwowe są połączone w pęczki, otoczone osłonkami, zbudowanymi z tkanki łącznej

PĘCZKI otoczone są zewnętrzną osłonką zwaną nanerwiem

Większość nerwów obwodowych przewodzi informacje do i z OUN i dlatego określa się je mianem nerwów mieszanych

NERWY CZASZKOWE

  1. Nerw węchowy przewodzi bodźce czuciowe z jamy nosa do mózgu
  2. Nerw wzrokowy przewodzi bodźce wzrokowe z siatkówki do mózgu; uszkodzenie powoduje ślepotę
  3. Nerw okoruchowy - uczestniczy w ruchach gałek ocznych przy porażeniu opada powieka górna i powstaje zez rozbieżny, uszkodzenie spowoduje brak akomodacji
  4. Nerw bloczkowy - uczestniczy w ruchach gałek ocznych; uszkodzenie – podwojenie widzenia
  5. Nerw trójdzielny - przewodzi bodźce ze skóry twarzy i uczestniczy w procesie żucia, posiada włókna czuciowe i ruchowe, dzieli się na:
    • nerw oczny
    • szczękowy
    • żuchwowy
  6. Nerw odwodzący - uczestniczy w ruchach gałek ocznych, przy porażeniu występuje zez zbieżny
  7. Nerw twarzowy - kontroluje ruchy mimiczne twarzy i przewodzi bodźce smakowe z języka do mózgu; przy porażeniu chory nie może podnieść lub opuścić kącika ust, twarz staje się asymetryczna, chory ma trudności w wymawianiu zgłosek wargowych, nie może gwizdać
  8. Nerw przedsionkowo – ślimakowy - przewodzi bodźce słuchowe i bodźce służące zachowaniu równowagi z ucha wewnętrznego do mózgu, uszkodzenie powoduje niedosłuch, zawroty głowy,  oczopląs
  9. Nerw językowo – gardłowy - kontroluje ruchy mięśni gardła, przewodzi bodźce smakowe z języka do mózgu, odpowiedzialny za ruchy połykania; przy porażeniu – zaburzenia połykania
  10. Nerw błędny - kontroluje ruchy gardła, uczestniczy w regulacji narządów położonych w obrębie szyi, klatki piersiowej i jamy brzusznej, unerwia większość narządów wewnętrznych (płuca, serce); w momencie podrażnienia – mogą wystąpić wymioty lub kaszel (biegnie aż do żołądka).
  11. Nerw dodatkowy - kontroluje ruchy mięśni szyi, ramion i krtani; przy porażeniu chory z trudnością obraca głowę w bok i występuje utrudnienie unoszenia barków (czyli wzruszania ramionami)
  12. Nerw podjęzykowy - kontroluje ruchy języka


Spośród XII par nerwów czaszkowych:
  • część to nerwy ruchowe
  • część czuciowe
  • część mieszane

NERWY RDZENIOWE

  • biorą początek lub kończą się w istocie szarej rdzenia kręgowego
  • rdzeń kręgowy rozpoczyna się na wysokości skrzyżowania piramid rdzenia przedłużonego
  • leży w kanale kręgowym i kończy się stożkiem rdzeniowym, który przedłuża się w nić końcową, dochodzącą do kości krzyżowej
  • w rdzeniu kręgowym obserwuje się dwa wyraźne zgrubienia:
    • w odcinku szyjnym
    • w odcinku lędźwiowym
  • występowanie zgrubień jest związane ze zwiększonym obszarem unerwienia jakim są kończyna górna i dolna
  • w linii środkowej na powierzchni przedniej rdzenia widoczna jest szczelina pośrodkowa przednia, a bocznie od niej znajdują się symetryczne bruzdy boczno – przednie, z których wychodzą korzenie brzuszne, ruchowe
  • na powierzchni tylnej, grzbietowej rdzenia pośrodku jest bruzda pośrodkowo – tylna, a bocznie od niej znajdują się symetryczne bruzdy boczno – tylne
  • na przekroju poprzecznym rdzenia widoczna jest istota biała położona w obwodzie i szara leżąca w środku

Nerwy rdzeniowe dzielą się na:
  • odcinek szyjny (8 par nerwów) – ich gałęzie przednie tworzą 2 sploty:
1. szyjny (4 pary nerwów) – od C1 do C4, unerwia:
  • mięśnie nad i podgnykowe
  • mięśnie szyi i skórę szyi
  • okolicę potyliczną
  • małżowiny uszne
  • obręcz kończyny górnej i okolicy podobojczykowej
Nerw przeponowy jest:
  • najdłuższym i największym odgałęzieniem
  • przechodzi do śródpiersia przedniego
  • biegnie między opłucną i osierdziem
  • jego gałęzie unerwiają:
  • opłucną śródpiersiową
  • osierdzie ścienne
  • przeponę
Porażenie nerwu przeponowego:
  • jednostronne – powoduje wysokie ustawienie przepony po stronie porażonej
  • obustronne – utrudnia, a często uniemożliwia oddychanie
ramienny (4 pary nerwów) – dzieli się na część:

nadobojczykową: unerwia mięśnie i skórę obręczy kończyny górnej, klatki piersiowej i grzbietu

Wyróżniamy następujące nerwy:

  • nerw piersiowy długi
  • nerw grzbietowy łopatki (splot krótki)
  • nerw piersiowo – grzbietowy
  • nerw podobojczykowy (splot krótki)
  • nerw nadłopatkowy
  • nerw podłopatkowy
  • nerw pachowy (długi) – unerwia mięsień:
  • naramienny
  • obły mniejszy
  • staw ramienny
podobojczykową :
  • nerw mięśniowo – skórny
  • nerw pośrodkowy – porażenie prowadzi do powstania tzw. ręki błogosławiącej: podczas próby zgięcia palców kciuk, palec wskazujący i częściowo środkowy pozostają wyprostowane, zginają się jedynie palce – czwarty i piąty
  • nerw łokciowy – porażenie (często przy złamaniach kości ramiennej); palce są nadmiernie wyprostowane w stawach śródręczno paliczkowych, zgięte w stawach międzypaliczkowych  oraz zaburzone jest przywodzenie i odwodzenie palców na skutek porażenia mięśni glistowatych i międzykostnych, ułożenie palców przypomina szpony (ręka szponiasta)
  • nerw promieniowy – największy nerw splotu, główny nerw, zaopatrujący mięśnie prostowniki kończyny górnej; porażenie powoduje powstanie tzw. ręki opadającej (wiotkość)
  • nerw skórny przyśrodkowy ramienia
  • nerw skórny przyśrodkowy przedramienia

2. odcinek piersiowy (12 par nerwów - międzyżebrowe – biegną w przestrzeniach międzyżebrowych ku przodowi, ostatni nerw biegnie poniżej dwunastego żebra i nazywa się nerwem podżebrowym
Nerwy międzyżebrowe górne Th1 – Th6 unerwiają tylko klatkę piersiową
Nerwy dolne  Th7 – Th12 unerwiają klatkę piersiową i ścianę jamy brzusznej

3. odcinek lędźwiowy – splot  (5 par nerwów) – unerwia:
  • gałęzie krótkie mięśni grzbietu
  • gałęzie długie mięśni brzucha i kończyny dolnej:
  • nerw biodrowo – podbrzuszny
  • nerw biodrowo – pachwinowy
  • nerw płciowo – udowy
  • nerw skórny boczny uda
  • nerw udowy – porażenie osłabia ruchy zginania uda w stawie biodrowym i znosi prostowanie kończyny w stawie kolanowym ( nie stoimy i nie chodzimy )
  • nerw zasłonowy – unerwia wszystkie mięśnie grupy przyśrodkowej uda
  • Porażenie uniemożliwia zbliżanie ud, założenie porażonej kończyny na zdrową

4. odcinek krzyżowy - splot (5 par nerwów) – leży w miednicy mniejszej po stronie bocznej kości krzyżowej, gałęzie tego splotu unerwiają:narządy miednicy mniejszej
    • krocze
    • narządy płciowe zewnętrzne
    • skórę i mięśnie obręczy dolnej
    • większą część kończyny wolnej dolnej
  • Splot krzyżowy utworzony jest z gałęzi brzusznej nerwu lędźwiowego L5
  • Nerwów krzyżowych S1 – S5 i gałęzi brzusznej nerwu guzicznego CO1
  • Odgałęzienia splotu dzielimy na gałęzie krótkie, które unerwiają:
    • mięsień gruszkowaty
    • zasłaniacz wewnętrzny
    • mięśnie bliźniacze
    • mięsień czworoboczny uda
    • staw biodrowy
  • Gałęzie długie odchodzą od splotu krzyżowego (5 par) i są to:
    • nerw pośladkowy górny – przy porażeniu chód jest kaczkowaty
    • nerw pośladkowy dolny – porażenie utrudnia prostowanie kończyny w stawie biodrowym – chory nie może chodzić po schodach i wstawać z pozycji siedzącej
    • nerw skórny tylny uda – unerwia skórę pośladka i powierzchnię tylną uda (przy porażeniu brak czucia)
    • nerw kulszowy – największy nerw ustroju, wychodzi z miednicy przez część dolną otworu kulszowego , wnika pod mięsień pośladkowy wielki, dalej biegnie w dół między mięśniami grupy tylnej uda i na różnej wysokości uda dzieli się na:
      • nerw piszczelowy – i jego końcowe gałęzie unerwiają wszystkie mięśnie grupy tylnej goleni i mięśnie podeszwy stopy oraz skórę łydki i stopy, porażenie powoduje niemożność zgięcia stopy i palców, które ustawiają się szponowato (chory nie może wspiąć się na palcach stopy)
      • nerw strzałkowy wspólny – dzieli się na:
  • nerw strzałkowy głęboki – porażenie to niemożność wyprostowania stopy (nie można stanąć na pięcie)
  • nerw powierzchowny – porażenie powoduje szpotawe ustawienie stopy (chory opiera się na brzegach bocznych stopy)
  • Porażenie całego nerwu strzałkowego wspólnego powoduje występowanie chodu koguciego, przy długotrwałym porażeniu powstaje stopa końsko – szpotawa (stopa zgięta i odwrócona w pozycji przywodzenia)
    • nerw sromowy – unerwia:
    • narządy płciowe zewnętrzne
    • mięśnie i skórę krocza

5. odcinek guziczny (1 para nerwów guzicznych) – najniższa gałąź splotu krzyżowego, zaopatruje skórę i mięśnie okolicy kości guzicznej

 AUTONOMICZNY UKŁAD NERWOWY (WEGETATYWNY)

Reguluje czynności:
  • mięśnia sercowego
  • mięśni gładkich
  • gruczołów wydzielania wewnętrznego i zewnętrznego
Kontroluje funkcje:
  • nie podlegające naszej woli
  • przebiegają poza świadomością
Warunkuje stałość środowiska płynnego komórek ustroju

Skład płynów ustrojowych, ich temperatura ilość i rozmieszczenie zależy od działania układu autonomicznego na układ:
  • krążenia
  • pokarmowy
  • oddechowy
  • moczowy
  • na gruczoły wydzielania wewnętrznego

Dzieli się na część:
  1. Współczulną
  2. Przywspółczulną

Znaczna większość narządów otrzymuje włókna z obu tych części. Działają one na narządy antagonistycznie, np.: czynność serca hamują włókna przywspółczulne nerwu błędnego (serce pracuje wolniej), a pobudzają włókna współczulne pnia współczulnego,

Przenoszenie impulsów nerwowych z komórki nerwowej na komórkę i narząd wykonawczy zachodzi dzięki wytwarzaniu przez nie substancji chemicznych

Nerwy cholinergiczne uwalniają na zakończeniach acetylocholinę
Nerwy noradrenergiczne uwalniają noradrenalinę

Część współczulna – komórki macierzyste są w jądrach pośrednio bocznych leżących w słupach bocznych istoty szarej rdzenia kręgowego od C8 do L3

Tworzą tzw. słup, czyli  pień współczulny – nerwy rozłożone są równomiernie

Część współczulną tworzą 3 grupy zwojów

Pień współczulny leży blisko trzonów kręgowych po obu stronach kręgosłupa

Topograficznie wyróżniamy w nim odcinki:
  • szyjny
  • piersiowy
  • brzuszny
  • miedniczy
Część przywspółczulna – ośrodki centralne UN mieszczą się w pniu mózgu

Nerwy układu przywspółczulnego wychodzą z pnia mózgu i części krzyżowej

Kierują się do wszystkich narządów

WPŁYW POBUDZANIA UKŁADU WEGETATYWNEGO NA POSZCZEGÓLNE NARZĄDY

NARZĄD
WSPÓŁCZULNY
PRZYWSPÓŁCZULNY
oko
rozszerzenie źrenicy
zwężenie źrenic
gruczoły łzowe
zwiększenie

ślinianki
wydzielanie gęstej śliny w małej ilości
zwiększenie wydzielania rozrzedzonej, wodnistej śliny
oskrzela
rozszerzenie
zwężenie
serce
przyśpieszenie czynności, rozszerzenie naczyń wieńcowych
zwolnienie
żołądek
zahamowanie ruchów i wydzielanie soku żołądkowego, zwężenie odźwiernika
przyspieszenie ruchów, wzrost wydzielania soku
jelita
hamuje ruchy perystaltyczne i zmniejsza wydzielanie gruczołów
przyspiesza perystaltykę i zwiększa wydzielanie gruczołów


Funkcją układu współczulnego jest przygotowanie organizmu do sytuacji stresowych, czyli:

  • przyspiesza pracę serca
  • zwiększa dostawę glukozy do mózgu i mięśni
  • podwyższa ciśnienie tętnicze
  • rozszerza oskrzela
  • rozszerza źrenice
  • zwiększa wydzielanie potu
  • zwiększa wydzielanie adrenaliny w nadnerczach (hormonu walki i ucieczki)

Funkcja układu przywspółczulnego:
  • zwalnia akcję serca
  • przyspiesza perystaltykę jelit
  • obniża ciśnienie tętnicze
  • odpowiada za odpoczynek organizmu

Część jelitowa autonomicznego UN składa się ze zwojów i splotów

Znajdują się one w ścianie narządów przewodu pokarmowego, zalicza się tu:

  • splot mięśniowy Auerbacha
  • splot podśluzówkowy Meissnera