Zasady zdrowego odżywiania - żelazo

by - poniedziałek, lutego 13, 2017

zelazo
Żelazo to pierwiastek niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jednak organizm nie potrafi wyprodukować go sam – trzeba więc dostarczać go z odpowiednim pożywieniem.

Żelazo przyjmujemy w pokarmach jako hemowe i niehemowe.


Żelazo hemowe – łatwiej się przyswaja, występuje w produktach pochodzenia zwierzęcego.
Żelazo niehemowe – jest trudno przyswajalne, występuje w produktach roślinnych.

 

Etapy przemiany żelaza w organizmie:

 

  • wchłanianie
  • transport
  • udział w procesach metabolicznych
  • magazynowanie
Żelazo wchłaniane jest, po pewnej "obróbce"w dwunastnicy i w jelicie cienkim.
Po wchłonięciu wiązane jest przez apoferrytynę, czyli białko, które transportuje jony żelaza w komórkach ścian jelita.
Następnie łączy się z jonami żelazowymi  - powstaje ferrytyna, czyli białko  magazynujące żelazo, które zapewnia odpowiednie stężenie tego minerału i uwalnia żelazo do krwioobiegu w razie potrzeby.
Transportem żelaza we krwi zajmuje się białko transportujące - transferyna
Żelazo jest także magazynowane w wątrobie  - również w postaci ferrytyny oraz w śledzionie przez białko hemosyderynę. W mięśniach żelazo jest składnikiem miobloginy (służy magazynowaniu tlenu wykorzystywanego do pracy mięśni). Znajduje się też w hemoglobinie - białka, które znajduje się w czerwonych ciałkach krwi.

W organizmie człowieka znajduje się 3 - 5g żelaza.

 

Funkcje żelaza

 

  • tworzenie krwinek czerwonych w szpiku kostnym
  • bierze udział w transporcie tlenu  - dzieje się tak, gdyż ok. 70%  żelaza znajduje się  w hemoglobinie
  • wpływa na prawidłowy metabolizm
  • pomaga w detoksykacji szkodliwych związków w wątrobie
  • pomaga w zwalczaniu wirusów i bakterii przez system immunologiczny
  • wpływa na pracę układu nerwowego
  • pomaga w walce z wolnymi rodnikami – co wpływa na wygląd skóry

 

Niedobór żelaza w organizmie

Przyczyną niedoboru może być:
  • niska przyswajalność żelaza  - może na to wpływać obecność pierwiastków takich jak: miedź, cynk, sole fosforu i wapnia oraz nadmierne spożywanie kawy, herbaty, mleka – nadmiar kazeiny), błonnika
  • zaburzenia wchłaniania -  często u osób starszych, przy uszkodzeniach śluzówki lub przy nieprawidłowej florze bakteryjnej jelit
  • choroby zakaźne i pasożytnicze
  • choroby układu pokarmowego
  • nadmierna utrata krwi (obfite miesiączki, pooperacyjne)
  • zwiększone zapotrzebowanie w pewnych okresach życia (wcześniaki, młodzież w okresie dojrzewania, kobiety w ciąży i karmiące piersią) 

Sygnały świadczące o niedoborze żelaza:

Ponieważ organizm magazynuje pewną ilość żelaza – spadek tego minerału odczuwamy dopiero po  ich wyczerpaniu . Co powinno nas zaniepokoić i może świadczyć o za małej ilości żelaza w organizmie?
  • osłabienie organizmu, ale też sprawności umysłowej (kłopoty z zapamiętywaniem, koncentracją), apatia
  • blada skóra, siniaki, krwawienia z nosa
  • wypadanie włosów, łamliwość paznokci
  • zaburzenia rytmu serca (palpitacje)
  • trudności w oddychaniu, dolegliwości ze strony oskrzeli
  • bóle głowy
  • osłabienie odporności, częste przeziębienia
  • owrzodzenia w jamie ustnej
  • zajady
  • sucha skóra 
  • sińce pod oczami
  • ochota na spożywanie „dziwnych” produktów jak tynk, papier


 

Do czego może doprowadzić niedobór żelaza?

 

  • niedokrwistość na skutek zmniejszenia się liczby erytrocytów
  • upośledzenie odporności – mniejsza ilość leukcytów
  • zaburzenia termoregulacji (hipotermia)
  • obniżenie metabolizmu
  • zmniejszenie wydolności fizycznej
  • zaburzenia funkcji OUN


 

Źródła żelaza:





Najlepiej wchłania się żelazo dostarczane z mięsem - ok. 20 %, roślinne - ok. 5%.

żelazo hemowe znajdziemy w:
  • czerwonym mięsie
  • podrobach
  • rybach
  • żółtkach jaj 
żelazo niehemowe zawierają:
  • warzywa zielone
  • kakao
  • produkty pełnoziarniste
  • kasza gryczana
  • buraki
  • groch
  • suszone morele, brzoskwinie
  • orzechy

Co mają zrobić osoby, które nie jedzą mięsa? Zalecane jest spożywanie produktów bogatych w witaminę C, która w znacznym stopniu zwiększa wchłanianie żelaza. W ostateczności można stosować suplementację żelaza, ale należy pamiętać, że można przedobrzyć, a nadmiar tego pierwiastka nie jest obojętny dla organizmu.

Nadmiar żelaza w organizmie

 

  • Hemochromatoza‭ – ‬gdy zbyt duża ilość Fe odkłada się w narządach.‭
  • ‬Proces wchłaniania żelaza hamuje sok trzustkowy.‭ ‬Nasilone wchłanianie tego pierwiastka obserwujemy więc przy uszkodzeniach trzustki.
  • Może prowadzić do chorób serca oraz chorób nowotworowych.
  • Nadmiar żelaza może świadczyć o zapaleniu wątroby.
  • Nadwyżka żelaza powoduje powstawanie wolnych rodników - jednych z największych "szkodników"naszego organizmu
  • Dłuższe przyjmowanie preparatów z żelazem może powodować zabarwienie stolca na czarno, zaparcia (czasem biegunki), skurcze.

ZOBACZ TAKŻE:

0 komentarze